control for the People

Εναλλακτικοί Controllers «εύκολα και γρήγορα»

Παρουσιάζω μερικές απλές και τσάμπα (ή σχεδόν) λύσεις για τη μετατροπή συσκευών τις οποίες συνδέουμε συνήθως με τον υπολογιστή για άλλες δουλειές, όπως η γραφίδα, η κάμερα ή το joystick, σε εναλλακτικούς controllers – όργανα.

Στην αγορά κυκλοφορούν πολλές ειδικές συσκευές ελέγχου (controllers) για αλληλεπίδραση με εικονικά εργαλεία στο χώρο του audio-video. Το θέμα βέβαια δεν εξαντλείται εκεί. Οι δυνατότητες που μας δίνουν οι υπολογιστές για έλεγχο του ήχου και της εικόνας με οποιοδήποτε φυσικό μέσο έχουν κερδίσει τη φαντασία πλήθους δημιουργών από τις απαρχές της ψηφιακής επανάστασης. Περιβάλλοντα σαν τα MAX, PD, Supercollider, Csound και άλλα ανοιχτά συστήματα, όπου μπορούμε να αναπτύξουμε δομές ελέγχου του ήχου, καταφέρνουν να φέρουν σε επαφή τους κόσμους του φυσικού και του ηχητικού με τρόπους ολοένα και πιο ενδιαφέροντες, σχεδόν μαγικούς. Συνήθως, όσα περισσότερα ξέρουμε και καταλαβαίνουμε σχετικά, τόσο πιο εύκολη είναι και η πρόσβαση σε αυτό το παιχνίδι. Για κάποιες εφαρμογές σίγουρα χρειάζεται πολύ μελέτη πάνω στην ανάπτυξη μιας πρωτότυπης λογικής και η εμβάθυνση μπορεί πιθανόν να φτάσει σε επίπεδα low level προγραμματισμού ή να οδηγήσει σε κυκεώνες από μικροεπεξεργαστές, αισθητήρες και ειδικές μηχανικές κατασκευές. Στις περιπτώσεις που θα δούμε όμως εδώ δε χρειάζεται να είναι κανείς προγραμματιστής της NASΑ, αφού η πολύ δουλειά έχει γίνει ήδη από κάποιους άλλους…

Κοινή λογική

Η διαδικασία που ακολουθούμε είναι απλή. Τρέχουμε μια μικρή ανεξάρτητη συνήθως εφαρμογή που μεταφράζει τα δεδομένα από το περιφερειακό ελέγχου σε σήματα που ακολουθούν το πρωτόκολλο MIDI. Μέσω κάποιου απλού γραφικού περιβάλλοντος μπορούμε να κάνουμε διάφορες ρυθμίσεις για το είδος των MIDI μηνυμάτων, καθώς και για τις ιδιαιτερότητες του τρόπου απόκρισης. Τα μηνύματα αυτά πρέπει να σταλούν τελικά στο πρόγραμμα που θα παράγει-χειρίζεται audio ή video. Αυτό σε Mac είναι αυτονόητα απλό ενώ σε Windows πρέπει να εγκαταστήσουμε κάποιο virtual MIDI driver, που να διεκπεραιώνει αυτή την εσωτερική διασύνδεση. Τα πιο διαδεδομένα προγράμματα για αυτή τη δουλειά είναι τα εξής: Sony Virtual MIDI Router (http://www.sonycreativesoftware.com), Maple Virtual Midi Cable (http://www.hurchalla.com), MIDI Yoke (http://www.midiox.com/myoke.htm) και Hubi’s Loopback device (http://members.magnet.at/hubwin/midi.html). Διαλέξτε το κατάλληλο με βάση την έκδοση των Windows που τρέχετε και την αίσθηση που σας δίνουν οι ιδιαιτερότητες του καθενός. Αφού εγκαταστήσουμε κάποιο από τα πιο πάνω, θα έχουμε στη διάθεσή μας ένα ή περισσότερα εικονικά MIDI καλώδια να εμφανίζονται στα διάφορα μενού MIDI in/out.

 Mouse

Σαν μέσο χειρισμού, το ποντίκι είναι ομαλό, ευαίσθητο και με ρυθμιζόμενη απόκριση. Υπάρχει επίσης παντού και το έχουμε συνηθίσει. Το MIDI Mouse Mod (http://www.brothersoft.com) μας δίνει μια καθορισμένη περιοχή όπου η κίνηση του mouse μπορεί να ελέγχει μέχρι 4 συνεχείς MIDI controllers, ενώ το Vimidi – Virtual MIDI Controller (), πιο προχωρημένο, δίνει έλεγχο σε 16 mouse controllers (με ταυτόχρονο πάτημα κάποιου πλήκτρου), 8 LFO controllers, 16 midi player controllers, καθώς και midi ανάθεση στη ρόδα του mouse. Μπορούμε λοιπόν να παίξουμε άμεσα με το πιο κοινό χειριστήριο που διαθέτει ένας υπολογιστής, ελέγχοντας για παράδειγμα τα pitch και modulation wheels ή κάποια volumes ή φίλτρα σε ένα συνθεσάιζερ, φτάνοντας να φτιάξουμε ένα πιο σύνθετο σύνολο αναθέσεων για τον έλεγχο πολλών παραμέτρων (π.χ. σε κάποιο όργανο granular synthesis).

 QWERTY keyboard

Με το Bome’s Mouse Keyboard (http://www.bome.com) ή το Software MIDI Keyboard (http://3d2f.com/programs) μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το πληκτρολόγιο και το ποντίκι για νότες, επιλογές οργάνων, pitch bend, modulation, και άλλους συνεχόμενους controllers. Ένα πολύ ενδιαφέρον προγραμματάκι, το Samchilian (http://www.samchillian.com/) αναθέτει στο πληκτρολόγιο όχι νότες αλλά βήματα μπρος και πίσω σε διάφορα μουσικά διαστήματα μέσα σε προκαθορισμένες κλίμακες, προτείνοντας ουσιαστικά ένα νέο όργανο, γεννημένο από το QWERTY, ταχύτατο και πολύ ανώτερο σε εκφραστικότητα. Φυσικά και μεγαλύτερα προγράμματα σαν το Ableton Live βλέπουν το PC keyboard σαν MIDI keyboard με πολλές δυνατότητες εφαρμογών. Τέλος, γιατί να μην χρησιμοποιήσει κανείς το keyboard σαν foot controller (μέσω του Live για παράδειγμα), με κατάλληλη επιλογή πλήκτρων και μια μικρή μετατροπή τους ώστε να πατιούνται με το πόδι (δείτε σχετικά βιντεάκια και στο youtube).

Graphic Tablet

Αν έχετε μια ψηφιακή ταμπλέτα σχεδίασης, π.χ. σαν αυτές της Wacom, το Wmidi (http://www.nicolasfournel.com) θα δώσει νότες και controllers στο ηλεκτρονικό μολύβι σας, με 12 διαφορετικά presets, ευαισθησία πίεσης και γωνίας (αν υποστηρίζονται από την ταμπλέτα) και αναγνώριση χρώματος στην περιοχή όπου κινούμαστε στην οθόνη. Στο ίδιο site υπάρχει και μια άλλη εφαρμογή που κάνει την ταμπλέτα να παίζει σα theremin.

Joystick/Game Pad

Παρομοίως, με το Rejoice (http://www.dioramadesign.net/blog/rejoice-midi-software) ή το MJoy (http://www.otk.it/mjoy) μπορούμε να βγάλουμε midi από ένα απλό USB Joystick ή game pad. Ένα απλό φτηνό game pad έχει 2 αναλογικούς μοχλούς (x, y) και 16 κουμπιά, οπότε με τις κατάλληλες αναθέσεις μπορούμε να ελέγχουμε έως και 12 midi continuous controllers ή να στέλνουμε νότες με διάφορους τρόπους. Αυτά τα προγράμματα προσαρμογής παρέχουν πολλές επιλογές ρύθμισης και presets, έτσι ώστε ένα game pad να μπορεί να μετατραπεί σε μουσικό όργανο ή σε ένα ενδιαφέρον ηχητικό χειριστήριο γενικής χρήσης (π.χ. για έλεγχο της θέσης του ήχου στο χώρο).

Web Cam

Για την περίπτωση αυτή υπάρχει το Monkey X Peripheral MIDI Controller (http://pmidic.sourceforge.net). Καταγράφοντας τη θέση και το μέγεθος μιας φωτεινής περιοχής (x, y, z), μπροστά στην camera, σε ένα πεδίο που μπορεί να χωρίζεται σε μέχρι και τέσσερα ανεξάρτητα τετράγωνα, το πρόγραμμα χειρίζεται midi controllers ή νότες. Έτσι, πολύ απλά μετατρέπουμε την κίνηση σε ηχητικά δεδομένα κουνώντας ή αναβοσβήνοντας μια φωτεινή πηγή και γενικά παίζοντας με το φως.

Audio

Πολλοί τρόποι υπάρχουν πια για να μετατρέψουμε audio σε midi σε πραγματικό χρόνο. Το Digital Ear (http://www.digital-ear.com) για παράδειγμα ή το Audio to MIDI Converter (http://www.mp3towav.org/TS-AudioToMIDI), που αναπτύχθηκαν αρχικά για ανάλυση αρχείων ήχου και αναπαραγωγή μιας μελωδίας σε midi, στις τελευταίες τους εκδόσεις υποστηρίζουν πολυφωνία, αλλά και ανάλυση – μετατροπή σε πραγματικό χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι με τον ήχο της φωνής μας ή από ένα οποιοδήποτε ακουστικό όργανο μπορούμε να δημιουργήσουμε midi με εντυπωσιακή ακρίβεια, για καταγραφή σε νότες ή για live performance με κάποιο synthesizer. Πιο απλό, το freeware VST plugin KTDrumTrigger (http://koen.smartelectronix.com) είναι μια άμεση λύση για να οδηγήσουμε κάποιο drum machine από audio files ή live input. Ο ήχος μας χωρίζεται σε περιοχές συχνοτήτων με τη χρήση μιας σειράς φίλτρων, οι οποίες αντιστοιχίζονται σε midi νότες. Επίσης το Drumagog (http://www.drumagog.com/) κάνει την ίδια δουλειά, με αρκετά presets και αυτοματισμούς, καθώς και με μεγάλη δική του βιβλιοθήκη ήχων. Ένα διασυνδετικό ήχου με πολλά κανάλια εισόδου, μερικά φτηνά μικρόφωνα και κάποιο από αυτά τα προγράμματα είναι ότι χρειαζόμαστε για να φτιάξουμε το δικό μας ηλεκτρονικό drum set.

Wiimote/P5 glove και διάφορα άλλα

Το φοβερό δωρεάν προγραμματάκι GlovePIE του Carl Kenner (http://carl.kenner.googlepages.com/glovepie) έχει γραφικό interface αλλά και δυνατότητα απλού scripting. Πολύ εύκολα μας βοηθάει να μετατρέψουμε σε midi τα δεδομένα από μια μεγάλη σειρά συσκευών, η πιο ενδιαφέρουσα από τις οποίες είναι ίσως το ασύρματο χειριστήριο παιχνιδιών Wii Remote (Wiimote) της Nintendo, με επιταχυνσιόμετρα και αισθητήρα υπερύθρων. Ένα ακόμα ενδιαφέρον χειριστήριο για παιχνίδια και εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας, τo P5 virtual reality glove  (http://www.vrealities.com/P5.html), μπορεί μέσω του GlovePIE να λειτουργήσει παρόμοια σαν midi controller. Τίποτα δεν μας εμποδίζει να έχουμε ταυτόχρονα δύο P5, ένα σε κάθε χέρι, για μια πλήρη εμπειρία. Το GlovePIE μπορεί επίσης να χειριστεί δεδομένα από πολλά ποντίκια ή joysticks ταυτόχρονα, keyboards και διάφορους αισθητήρες υπερύθρων και κίνησης του εμπορίου, καθώς και ήχο από μικρόφωνο ή Line in. Για την ακρίβεια κάνει πολλά από όσα κάνουν τα άλλα σχετικά προγράμματα που παρουσιάσαμε πιο πάνω, όντας το πιο πλήρες και ευέλικτο. Αν θέλετε μια γενικευμένη πλατφόρμα μετατροπής κίνησης σε midi και μπορείτε να χειριστείτε το μεγαλύτερο πλήθος επιλογών και τη μοιραία αυξανόμενη πολυπλοκότητα κατεβάστε και περάστε λίγο χρόνο με το GlovePIE.

Βλέπουμε πως ο δρόμος είναι ανοιχτός και οι δυνατότητες σήμερα πιο προσιτές από κάθε άλλη φορά, ακόμα και για κάποιον αρχάριο. Πέρα από αυτά τα λίγα που δείχνουμε εδώ, σίγουρα υπάρχουν και άλλα (όχι μόνο για Windows αλλά και για Mac και Linux). Μια σχετική έρευνα για alternative midi controllers στο Youtube και στο Google, θα σας δώσει έμπνευση και πρόσθετες κατευθύνσεις. Το πιο δύσκολο τελικά δεν είναι να γίνει το μαγικό, αλλά το να αποφασίσουμε τι ακριβώς θέλουμε να κάνουμε, ώστε να πετύχουμε κάτι που να έχει μουσικό – αισθητικό αποτέλεσμα. Οι λύσεις των controllers του εμπορίου, με κλαβιέ και faders, ακολουθούν τα παραδείγματα παγιωμένων οργάνων και μας καθοδηγούν στο τι θα κάνουμε με τρόπους γνώριμους. Αυτή ή ασφάλεια δεν υπάρχει στις εναλλακτικές περιπτώσεις για τις οποίες μιλάμε. Εδώ τον πρώτο λόγο έχει η φαντασία και ο πειραματισμός, η τόλμη και η διάθεση για σφάλμα, η εξερεύνηση. Το να χρησιμοποιήσουμε κάποιον εναλλακτικό controller σε μια σοβαρή εφαρμογή θέλει σκέψη και κότσια, άσχετα με το πόσο εύκολο είναι αυτό τεχνικά. Τελικά, μια και τρώγοντας έρχεται η όρεξη, μπορεί και να καταλήξουμε στο να φτιάξουμε το δικό μας μετατροπέα ‘κάτι περίεργο σε midi’, με το MAX ή το Supercolider, επειδή για την εφαρμογή μας χρειαζόμαστε κάτι συγκεκριμένο που δεν γίνεται με τα έτοιμα ακριβώς όπως το θέλουμε. Αυτό όμως είναι μια άλλη ιστορία…

Απόσπασμα άρθρου που εκδόθηκε στο περιοδικό MusicPro το Φεβρουάριο 2009

Advertisements

About stelios giannoulakis

composition, sound design, engineering, improvisation
This entry was posted in articles, music, text and tagged , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s